Waar hebben we het over?

De manager is zo effectief als de groep effectief is. Andersom is dat niet het geval. De groep (het team) is belangrijker voor een effectieve weg naar het doel dan dat de leidinggevende en/of de individuele leden dat zijn. In onze individualistische cultuur hebben veel mensen moeite met deze uitspraken. Niet om wat er gezegd wordt, maar om wat ze denken (te horen).

Als de een “groep” zeg denkt de ander vaak: “hij vindt dus het individu niet belangrijk”. Individu en collectief lijken elkaars tegenpool te zijn, zoals subjectief en objectief dat lijken te zijn. Een misverstand: groep en individu zijn niet elkaars tegengestelde. Subjectief en objectief evenmin.

Voor mij is de leiding van de groep een activiteit van de groep zelf. Die kan gedelegeerd worden aan de manager van de groep, maar dat hoeft niet. Het is zelfs effectiever als de groep de leiding zelf in handen houdt. Als er in de rest van dit artikel sprake is van een leidinggevende kan dat in mijn visie ook een (tijdelijke) rol van een primus inter pares zijn.

De weg naar het doel en het resultaat (het doel is bereikt) staan niet los van elkaar. Individuen in de groep trekken soms samen op en soms niet. Ze blijven een onderdeel van de groep. Het resultaat wordt bereikt als iedereen zijn bijdrage levert. Dan ga je samen over de streep.

Aandacht voor het proces levert mooie resultaten op. Louter aandacht voor het resultaat of het doel levert niet altijd een mooi proces op. Het is fijner (en dus effectiever) een aangenaam proces en daarna een nuttig doel te bereiken, dan om een niet aangenaam proces naar een nuttig doel te bewandelen.

Op een effectieve manier leidinggeven aan een groep kent voor mij een aantal aandachtspunten. In een effectieve groep is aandacht voor: effectiviteit van het individu, leren van elkaar, zelfstandigheid van de groep en de rol van de leidinggevende.

Een groep maakt effectiviteit van individuele medewerkers mogelijk.
In effectieve groepen hebben medewerkers hoge verwachtingen van de samenwerking. Ze doen zelfs (soms onbewust) liever niet mee als ze geen hoge verwachtingen hebben van de samenwerking.

Er is ook ruimte voor collegialiteit. De individuele leden van de groep herkennen zich in elkaar. Delen een gemeenschappelijk referentiekader en doel.

De leidinggevende van de groep ondersteunt het proces waarbij de leden van de groep aandacht hebben voor persoonlijke groei. Daarnaast is zij degene die het inhoudelijk overzicht (wat, hoe en waartoe) heeft.

In de groep vooral jezelf beter leren kennen.
In een effectieve groep leren de individuele leden van elkaar. Als collega’s opbouwende feedback geven, is er geen ontsnapping meer mogelijk. De groep heeft de werking van een spiegel. Een confronterende ervaring. De medewerkers leren in een effectieve groep daardoor vooral zichzelf beter kennen, omdat ze de anderen beter leren kennen.

Een effectieve groep is een ruimte waar medewerkers zichzelf kunnen zijn. Er is aandacht voor onderlinge relaties, men maakt contact met elkaar, gaat de verbinding aan. Er is aandacht voor de emoties die er zijn, de interactiepatronen worden zichtbaar.

Daarbij is het inzicht essentieel dat het proces in de groep realiteit is. Dat is de rol van een effectieve leidinggevende: zorgen dat medewerkers van elkaar kunnen leren.

Aantrekkelijkheid en zelfstandigheid.
Een aantrekkelijke groep is voorwaarde voor de effectiviteit van het individu. Als de groep een thuis wordt. Als er sprake is van wederzijds begrip, steun en acceptatie dan beleven medewerkers de groep als een functionele basis. In een effectieve groep is aandacht voor wat iedereen nodig heeft. Er is ruimte om elkaar te ondersteunen.

Deze taak (elkaar ondersteunen) kan beter niet worden gedelegeerd aan een functionaris leidinggevende. Tenminste als men een aantrekkelijke en zelfstandige groep wil. Als de leidinggevende alle ondersteuning voor haar rekening neemt ontstaat er een onzelfstandige groep medewerkers. Die altijd om goedkeuring vragen en heel ontevreden zijn over de sfeer.

Het is een effectief leidinggevende die zoveel als mogelijk aan de groep overlaat en stimuleert dat medewerkers elkaar accepteren en ondersteunen. In een effectieve groep gaan leren en werken hand in hand.

De leiding hebben is normen stellen.
Een effectief leidinggevende is iemand die effectieve normen ontwikkelt. Het is immers belangrijk voor de effectiviteit dat medewerkers onbevooroordeeld zijn, zichzelf laten zien, zichzelf leren begrijpen en willen groeien/ontwikkelen.

De leidinggevende neemt daarin niet alleen inhoudelijk een voorname positie in. Zij is ook een voorbeeld gevend lid van de groep. Staat op het punt van de normen niet boven of buiten de groep. Niemand is onfeilbaar.

De leidinggevende gebruikt ervaringen in het hier-en-nu, de onmiddelijk beschikbare realiteit, bij haar begeleiding van de groep. Daarbij is aandacht voor het proces (dat is ook hier-en-nu) cruciaal. Uit angst of uit respect voor conventies kunnen medewerkers in de weerstand schieten. Een effectief leidinggevende kan met mededogen naar deze weerstand kijken en het in de groep brengen.

Een leidinggevende die aandacht van de groep in het hier-en-nu houdt, staan een aantal ‘instrumenten’ ter beschikking: zij haalt aandacht van buiten naar binnen, maakt abstracte uitweidingen specifiek en het algemene persoonlijk. Een effectief leidinggevende kan ook haar eigen ambivalentie ten aanzien van de groep verhelderen. Kortom een effectief leider is zichtbaar voor de groep: kwetsbaar, eerlijk en participatief.

Laatst vernieuwd: 15-12-2009 om 13:01