Ik had nooit zoveel met evalueren. Formulieren achteraf ingevuld door deelnemers aan een training waar ik weer met hart en ziel ingegaan was. Mezelf helemaal gegeven. En dan waardering gemeten in cijfers en getallen. Een acht is goed? Dat hangt er maar vanaf waar we (trainer en deelnemers) vandaan komen. Wat er aan de orde was gedurende het proces dat we mee maakten. Hoe kun je dat beoordelen met een cijfer achteraf? Bovendien altijd een paradox. Deelnemers uitdagen tijdens de training aan de bel te trekken. Wat je tijdens het proces niet durfde te zeggen...! En dan een opdrachtgever die de deelnemers dan toch weer achteraf laat beoordelen.
Rombout wees mij op het werk van Guba en Lincoln over evalueren. Zij onderscheiden vier generaties van evalueren: meten, beschrijven, beoordelen en onderhandelen. Edelenbos spreekt over lerend evalueren. Dat spreekt me aan, dat evalueren een functie heeft in het proces van leren.

Traditioneel?
Een traditionele evaluatie meet de kwantiteit, beschrijft kenmerken of beoordeelt de kwaliteit na afloop van een gebeurtenis. Dat is niet bevredigend, want meestal staan impliciet (alleen) de waarden van de opdrachtgevers centraal. Onbevredigend omdat gebrek aan consensus als lastig wordt gezien, conflict mag er niet zijn! Bovendien worden bevindingen uit evaluaties alleen gebruikt als ze bevallen; conflicterende standpunten (belangen van anderen) verdwijnen als vanzelf uit beeld. Tenslotte zijn traditionele evaluaties onbevredigend omdat ze een belanghebbende reduceren tot informatie-verstrekkers, (de rijkdom en diepte van) hun ervaringen speelt een ondergeschikte rol. Ook kunnen betrokken niet met elkaar in gesprek om het thema samen verder te verdiepen.

Wat is het?
Een lerende evaluatie is een interactief proces van oordelen tussen alle betrokkenen, de stakeholders. De organisatie van een leerproces komt centraal te staan:
- doorwerking van de resultaten uit de evaluatie op basis van wederkerigheid
- ontwikkeling van de evaluatie als proces, de evaluatie groeit mee, verdiept
- doorgaande groei en ontwikkeling van betrokkenen, diepere reflectie en kennis; en
- vergroten van het leervermogen van betrokkenen, het gaat om onderwerpen die ertoe doen.

Daarbij is van belang:
- participatie van alle directe en indirecte partners (betrokkenen) in de evaluatie
- niemand van de deelnemers aan de evaluatie heeft de waarheid in pacht
- een open houding en bereidheid te laten toetsen en te exploreren
- de begeleider van de evaluatie werkt met alle betrokkenen samen gedurende het hele proces,
hij of zij stapt er niet uit om te observeren.

Het doel
In kaart brengen van de effecten op langere termijn door alle stakeholders. In een gezamenlijke dialoog nemen betrokkenen kennis van en gaan ze in gesprek over elkaars ervaringen en standpunten. Daarbij komen acties in zicht die nodig zijn om de praktijk door henzelf verder te ontwikkelen.

Een mogelijke fasering
1.
Selectie van deelnemers
Wie doen er mee? Openheid en bereidheid tot exploreren zijn criteria. Ook diversiteit en heterogeniteit in de samenstelling van de groep is van belang. Welke vertegenwoordigers van opdrachtgever, deelnemers, trainers/begeleiders en derden voldoen aan die criteria?
2.
Delen van beelden
In homogene groepen (zelfde belangen of een vergelijkbare positie) vastleggen:
welke waarden, zorgen of vragen hebben jullie?
welke controversen dienen zich aan in de groep?
3.
Delen van inzichten
In heterogene groepen vastleggen:
welke inzichten dienen zich aan bij waarden, zorgen en vragen?
waarover dient consensus zich aan?
wat zijn de verschillen van mening, controversen, conflicten?
4.
Betekenis
In onderhandeling over de consequenties van de verschillen van mening. Wat betekent dit? Deze fase hoeft niet tot consensus te leiden. Verschillen van mening kunnen blijven bestaan.
5.
Rapportage
De meerstemmigheid in kaart brengen. Een rapportage waarin de rijkdom aan waarden/zorgen/vragen in kaart worden gebracht. Geen adviezen, tips, conclusies of oordelen van buiten af.

Snel en toegankelijk meer lezen
Op het internet vond ik twee leesbare artikelen in het Nederlands. 
Edelenbos, J. & M.W. van Buuren (2005) Evaluatie als leerproces. Een nadere
kennismaking met de ‘lerende evaluatie’. In: Bestuurskunde, 14 (6), pp. 2-12.
Abma, T.A. (2000) Onderhandelend Evalueren. In: Klassieke studies in de bestuurskunde, nr 17, red: P. de Jong en A. Michels, pp 393-403

Laatst vernieuwd: 13-06-2009 om 22:11