Jaap van Ginneken is massapsycholoog. Publiceert o.a. over snelle veranderingen in de publieke opinie. Als expert op dit onderwerp levert hij regelmatig een bijdrage aan diverse media. 

De heersende visie op organiseren: er is (moet) iemand bovenin de organisatie (zijn) die aan de knoppen draait en de processen controleert en beheerst. Deze visie vervangt Ginneken door De kracht van de zwerm:

• “ (...) een groot aantal gelijksoortig en vrijelijk bewegende eenheden,
• die geheel zelfstandig snel op elkaar en op de omgeving kunnen reageren,
• (organiseren zich tot een) een nieuwe eenheid en een samenhangend groter geheel van een hogere orde.” (14)

Van Ginneken laat zien hoe dat in de natuur gaat. Dat levert een les op voor organisaties bij begrippen als leiderschap, eenheid, doelen, innovatie, communicatie en ordening:

• de leiding inspireert en motiveert in een zo plat mogelijke hiërarchie (wolven en apen)
• de gewenste eenheid veronderstelt ruimte voor andersdenkenden en tegensprekers (schapen en runderen)
• de doelen vergroten de gezamenlijke kracht van de individuen (vogels en vissen)
• de terugkoppeling die simuleert en corrigeert is essentieel voor vernieuwing en verbetering door iedereen op alle niveaus (mieren en bijen)
• woorden en beelden die ‘saillant en plakkerig’ zijn, zorgen voor vermenigvuldiging (virus en bacterie)
• informatie- en activiteitenstroom kent een optimum; het gaat goed tot een bepaalde kritische drempel (water en zand).

De laatste les voor organisaties ontleent Van Ginneken aan het internet. Voor (de professionaliteit van) individu en samenwerking gelden drie criteria: veelzijdigheid, wendbaarheid en evaluatie.

“Niet langer als een symfonie-orkest (...), maar als een steeds improviserend jazzensemble waaruit soms oude muzikanten weglopen en nieuwe hun plaats innemen voor een doorlopende wereldwijde jamsession.” (102)

Deze redelijk voor de hand liggende conclusies zijn niet de kracht van het boek. De kracht van het boek zit hem wat mij betreft in de rijkdom van de metaforen. Een boek voor op je nachtkastje: af en toe een hoofdstukje lezen over ‘het menselijke’ van wolven, vogels en bacteriën in organisaties. 

Jaap van Ginneken, De kracht van de zwerm. Zelfsturing in de organisatie. Amsterdam 2009 

Laatst vernieuwd: 02-01-2011 om 16:01